تبلیغات
کردستان من - حکومت اردلان
کردستان من
هیچ چیزی برای همیشه نیست...

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

حکومت اردلان

امان الله خان بزرگ

 (امان الله خان بزرگ (۱۷۹۹-۱۸۲۵ م.) آخرین حاکم با اهمیت اردلان)


"حکومت اردلان" حکومت شمال غرب ایران از ۱۱۶۹-۱۸۶۷ میلادی. در تاریخ کردها از سلسله امیران محلی که حاکمیت در کردستان جنوبی و بخشی از کردستان شمالی، و مرکزیت منطقه جزیره (منطقه) را از قرن هفتم هجری قمری به عهده داشته اند، با عنوان حکام اردلان یاد شده است. دارالملک یا کرسی آن موصل بوده، اردلان همچنین نام طایفه‌ای است که این حاکمان به آن تعلق داشتند.

 

(بقیه در ادامه مطلب)

اردلان در لغت به معنای "موبد" و "پرهیزگار" و (اردلانی) به معنای "جایگاه موبدان" می‌باشد . پایتخت آنها سنه یا سنندج بود.

اردلان به یک تعبیر حوزه ی متصرفی و شناخته شده ای از کردستان بزرگ در ایران بزرگ با ابعاد و جهات جغرافیایی خاص و مشخص شده ای با نام کردستان اردلان یا کردستان کنونی به مرکزیت سنندج، و توابعی چون اورامان لهون، تخت، ژاورو و... و دیگر نقاطی که ورای سیروان گستره ای ارضی را با همان نام اورامان تشکیل می داده، بوده است. یا به تعبیری دیگر نام خاندان بزرگی است که بر قلمرو تعریف شده موصوف، حکومت، امارات و سیطره ای مردمی داشته اند و یا اصلاً (اردلان) نام جغرافیایی خاصی بوده که به مرکز کردستان اطلاق می شده است.

فرد حاکم مدعی نسب داشتن از اردشیر بابکان بود. نقل است که اردلان ها ازنسل مروانیان میباشند . نخستین حاکم این قبیله احمد پسر مروان حاکم مروانیان دیاربکر بود. در زمان صفویان حکومت خاندان اردلان جزیی از حکومت صفوی‌ها شد.

فرهنگ

مذهب بسیاری از مردم منطقه تابعه اردلان یارسان (اهل حق) بود واین مذهب پیوند کاملی با زبان هورامی داشت. در نتیجه زبان غالب شعر وادب حتی برای شیعیان دوازده امامی و اهل سنت هورامی بود. نوع خاصی از این گونه افراد در دانشگاه های پیام نور مشغول به تحصیل میباشند.

تاریخ حکومت اردلان

از سال ۱۰۰۶ هجری قمری که شاهوردی عباس آخرین اتابکان لر کوچک به دستور شاه عباس اول صفوی در سیمره به قتل رسید و به حکومت اتابکان لر کوچک در پیشکوه و پشتکوه خاتمه داده شد، ایران عصر صفوی به چهار ایالت والی نشین چون عربستان، لرستان، کردستان و گرجستان و ۳۶ بیگلربیگی نشین تقسیم گردید و حکومت کردستان همچنان در اختیار خاندان اردلان با عنوان والی قرار گرفت.

حسین خان سلیوزری یا حسین خان دوم والی لرستان که از سال ۱۰۱۹ هجری قمری به دستور شاه عباس اول به حوزه ی متصرفات هلوخان اردلان لشکر کشید و در چند نوبت شکست خورد، موجب شد تا شاه عباس خود به جهت تادیب هلوخان به اسفند آباد یا علیشکر راهی شود، و در روستای سیهم قروه اتراق کند.

شاه عباس در مصاف با هلوخان از مشاوره ی علی بیگ یا آلی بالی بیگ زنگنه بهره مند شد، علی بیگ شاه عباس را به ملاطفت با والی اردلان تشویق و نتیجه آن که شاه عباس صفوی بدون جنگ موفق به انقیاد والی شد و بر همین اساس شاه صفوی به پاداش خدمت علی بیگ زنگنه بیش از ۱۵ روستا از شمار املاک خاصه شاهی کرمانشاهان را به جهت اسکان، عمران و کشت و زرع مردم کرد مهاجر زنگنه (از موصل و سلیمانیه و... به داخل فلات ایران حسب سالهای ۱۰۱۲ تا ۱۰۲۰ هجری قمری) به تیول آن ها درآورد. بخش اعظم آن روستاها درعداد املاک موقوفه ی دولتی چهار دانگ شهر کرمانشاه به حساب می آیند.

بعد از نادرشاه، تنش هایی در حمایت از زندیه و قاجاریه در مصاف والی کرمانشاهان با والی کردستان به سال ۱۰۹۹ هجری قمری وجود داشته است. اما تداوم همکاری و دوستی محفوظ مانده است. در عهد فتح علیشاه قاجار پیوندهای سببی بسیاری با بزرگان اردلان نسل اندر نسل صورت گرفت، و تا زمان محمد شاه قاجار، احکام حاکمیتی حکام کردستان شمالی چون شاره زور، سلیمانیه، بابان و... بنا به روادید والیان اردلان، سپس انعکاس موضوع به حکومت کرمانشاهان و سرحدداری عراقین، و با پیشنهاد والیان کرمانشاهان (از زمان شاهزاده محمدعلی میرزا دولتشاه) به دربار، تنفیذ و صدور احکام حکومتی از جانب شاه صورت می گرفته است.

با انتصاب شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه به حکومت کردستان از سال ۱۲۴۸ هجری قمری به حاکمیت والیان اردلان خاتمه داده شد، اما آثار به جای مانده از عصر والیان اردلان در شهر سنندج و... از جمله مساجد و مدارس علمیه و دیگر آثار خیریه، نام آنان را در تاریخ کردستان محفوظ داشته.

 

فهرست حاکمان حکومت اردلان

۱. باوه اردلان (قرن ۱۴ م.)

۲. تیمور خان اردلان (معاصر با شاه طهماسب یکم)

۳. خان احمد خان (معاصر با شاه عباس یکم)

۴. سلیمان خان (دژ سنندج را بازسازی کرد.)

۵. سبحان وردی خان (معاصر با نادرشاه)

۶. احمد خان (پسر سبحان وردی خان حاکم از شهر همدان تا موصول بود.)

۷. خسرو خان بزرگ (۱۷۵۴-۱۷۸۸ م.)

۸. امان الله خان بزرگ (۱۷۹۹-۱۸۲۵ م.) آخرین حاکم با اهمیت اردلان.

درباره وبلاگ

sardasht1@yahoo.com
مدیر وبلاگ : زانیار

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان

----------

برای نمایش تصاویر گالری كلیك كنید


دریافت كد گالری عكس در وب

---------- Online User ----------------------------------------------------------------